Rybozyd nikotynamidu (NR): czym jest i co pokazują badania

Rybozyd nikotynamidu, zwykle określany skrótem NR, to jedna z form witaminy B3. Przyciąga uwagę, ponieważ organizm może wykorzystać go do wytwarzania NAD+, cząsteczki, której każda komórka potrzebuje do wielu zachodzących w niej reakcji chemicznych.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest NR, co dzieje się z nim w organizmie i co wykazały badania z udziałem ludzi.

Czym jest rybozyd nikotynamidu

NR składa się z nikotynamidu, jednej z form witaminy B3, połączonego z cukrem zwanym rybozą. W 2004 roku badacze wykazali, że komórki mogą wytwarzać NAD+ z NR za pomocą własnych, wyspecjalizowanych enzymów, i opisali NR jako składnik odżywczy obecny w mleku.¹ W mleku krowim NR stanowi około 40 procent witamin, które służą jako budulec NAD+.²

NAD+ (dinukleotyd nikotynamidoadeninowy) to koenzym, czyli cząsteczka pomocnicza, której wiele enzymów potrzebuje do działania. Przenosi elektrony w reakcjach uwalniających energię z pożywienia, a zależą od niego również enzymy takie jak sirtuiny i PARP, które pełnią w komórkach kilka różnych funkcji.³

NAD+ a starzenie się

Badania na zwierzętach i na ludzkich komórkach pokazują, że poziom NAD+ w tkankach stopniowo spada z wiekiem, w zależności od narządu i wieku o 10 do 65 procent.³ W badaniu z udziałem ludzi z 2022 roku NAD+ był jedną z cząsteczek, których poziom w mięśniach osób starszych był obniżony najwyraźniej. Najniższy był u osób starszych z osłabioną sprawnością fizyczną, natomiast u osób starszych, które regularnie trenowały, był zbliżony do poziomu u ludzi młodych.⁴ To jeden z powodów, dla których badacze sprawdzają, czy związki będące budulcem NAD+, takie jak NR, mogą pomóc osobom starszym.

Co dzieje się z NR w organizmie

Wewnątrz komórek NR może zostać przekształcony w NAD+ w dwóch etapach.¹

W przypadku NR przyjmowanego doustnie istnieje też druga droga. Badania na myszach wykazały, że bakterie jelitowe przekształcają znaczną jego część w kwas nikotynowy, inną formę witaminy B3, z którego organizm następnie wytwarza NAD+.⁵ Badanie z 2026 roku z udziałem 65 zdrowych dorosłych wskazało, że ta sama droga działa u ludzi, i wykazało, że przyjmowanie 1000 mg NR dziennie przez 14 dni mniej więcej podwoiło stężenie NAD+ we krwi.⁶

Wzrost następuje szybko i się utrzymuje. W 8-tygodniowym badaniu z udziałem 140 dorosłych z nadwagą w wieku od 40 do 60 lat stężenie NAD+ we krwi pełnej wzrosło w ciągu dwóch tygodni o 51 procent przy 300 mg dziennie i o 142 procent przy 1000 mg dziennie, i utrzymało się na tym poziomie do końca badania.⁷

Co dotąd badano

Badania NR z udziałem ludzi były dotąd niewielkie: brało w nich udział od 8 do 140 osób, a trwały od podania pojedynczej dawki do pięciu miesięcy. W kilku z nich, prowadzonych z udziałem osób w średnim i starszym wieku, opisano zachęcające wyniki:

• U 24 zdrowych dorosłych w wieku od 55 do 79 lat przyjmowanie 1000 mg dziennie przez sześć tygodni zwiększyło stężenie NAD+ w komórkach odpornościowych o około 60 procent w porównaniu z placebo. Ciśnienie tętnicze i sztywność aorty wykazywały tendencję do spadku. W analizie eksploracyjnej obejmującej uczestników, u których ciśnienie tętnicze przekraczało zakres normy, skurczowe ciśnienie tętnicze było po NR o około 9 mmHg niższe niż po placebo.⁸
• W tej samej grupie osób starszych stężenie NAD+ wzrosło również w drobnych cząstkach uwalnianych do krwi przez komórki nerwowe, u dziewięciu z dziesięciu uczestników, u których można było je zmierzyć.⁹
• U 12 mężczyzn, których mediana wieku wynosiła 75 lat, przyjmowanie 1000 mg dziennie przez trzy tygodnie podwoiło w mięśniach stężenie NAAD, markera metabolizmu NAD+, a stężenie kilku cząsteczek przekaźnikowych stanu zapalnego we krwi, w tym interleukiny 6, spadło.¹⁰
• W pięciomiesięcznym badaniu z udziałem bliźniąt jednojajowych NR w ilości do 1000 mg dziennie zwiększył liczbę mitochondriów (struktur komórek wytwarzających energię) w mięśniach, przy czym ilość mitochondrialnego DNA była większa o około 30 procent. Komórki macierzyste mięśni w większym stopniu ukierunkowały się na tworzenie nowych włókien mięśniowych, a bakteria jelitowa Faecalibacterium prausnitzii stała się liczniejsza. Ilość tkanki tłuszczowej i parametry zdrowia metabolicznego się nie poprawiły.¹¹
• U 13 dorosłych z nadwagą w wieku od 45 do 65 lat przyjmowanie 1000 mg dziennie przez sześć tygodni zwiększyło beztłuszczową masę ciała o około 1,3 procent w porównaniu z placebo oraz ilość energii zużywanej przez organizm podczas snu.¹²
• U starszych mężczyzn pojedyncza dawka NR zwiększyła o 59 procent stężenie NADH, formy NAD+ przenoszącej energię, i obniżyła o 18 procent stężenie markera stresu oksydacyjnego. Ich maksymalna siła mięśni w teście statycznym wzrosła o 8 procent, a odporność na zmęczenie mięśni o 15 procent. U młodych mężczyzn nie odnotowano zmian.¹³

Co pokazują dowody jako całość

Jeden wynik powtarza się w kolejnych badaniach: NR zwiększa stężenie NAD+ we krwi, a większe ilości zwiększają je bardziej.^7,8,6 Efekty wykraczające poza to są wciąż wczesnymi sygnałami z niewielkich badań. Nie we wszystkich badaniach je stwierdzono: w analizie z 2025 roku, obejmującej badania z udziałem dorosłych, których średni wiek przekraczał 60 lat, NR i pokrewny związek nie zmieniły masy ani funkcji mięśni,¹⁴ a u młodych, aktywnych fizycznie mężczyzn tydzień przyjmowania NR nie zmienił sposobu, w jaki organizm wykorzystywał paliwo podczas wysiłku.¹⁵

Trwają większe i dłuższe badania. W jednym z nich sprawdza się wpływ przyjmowania 1000 mg NR dziennie przez trzy miesiące na ciśnienie tętnicze i sztywność tętnic u dorosłych w wieku 50 lat i starszych, u których ciśnienie tętnicze przekracza zakres normy.¹⁶

Bezpieczeństwo

NR był w badaniach dobrze tolerowany. W 8-tygodniowym badaniu z udziałem 140 dorosłych działania niepożądane przy ilościach do 1000 mg dziennie były podobne po NR i po placebo; nie wystąpiły poważne zdarzenia niepożądane ani zaczerwienienie skóry.⁷ W 12-tygodniowym badaniu z udziałem 40 mężczyzn przyjmowanie 2000 mg dziennie nie spowodowało poważnych zdarzeń niepożądanych, a wyniki badań krwi służących ocenie bezpieczeństwa pozostały prawidłowe.¹⁷ W pięciomiesięcznym badaniu z udziałem bliźniąt zgłaszane działania niepożądane były łagodne, na przykład bóle mięśni, dolegliwości trawienne, pocenie się, nudności i ból głowy.¹¹

Otwarte pytania

• W jakim stopniu bakterie jelitowe przyczyniają się do efektów NR?
• Czy większe badania potwierdzą tendencje obserwowane w odniesieniu do ciśnienia tętniczego i sztywności tętnic?
• Czy NR może wspierać mięśnie i mitochondria u osób starszych w dłuższym okresie, samodzielnie lub w połączeniu z ćwiczeniami fizycznymi?
• Jakie ilości i jaki czas stosowania są najwłaściwsze w odniesieniu do poszczególnych badanych efektów?

Źródła

1. Bieganowski P, Brenner C. Discoveries of nicotinamide riboside as a nutrient and conserved NRK genes establish a Preiss-Handler independent route to NAD+ in fungi and humans. Cell. 2004;117:495-502. doi:10.1016/s0092-8674(04)00416-7
2. Trammell SA, et al. Nicotinamide riboside is a major NAD+ precursor vitamin in cow milk. J Nutr. 2016;146:957-963. doi:10.3945/jn.116.230078
3. Covarrubias AJ, Perrone R, Grozio A, Verdin E. NAD+ metabolism and its roles in cellular processes during ageing. Nat Rev Mol Cell Biol. 2021;22:119-141. doi:10.1038/s41580-020-00313-x
4. Janssens GE, et al. Healthy aging and muscle function are positively associated with NAD+ abundance in humans. Nat Aging. 2022;2(3):254-263. doi:10.1038/s43587-022-00174-3
5. Chellappa K, et al. NAD precursors cycle between host tissues and the gut microbiome. Cell Metab. 2022;34:1947-1959. doi:10.1016/j.cmet.2022.11.004
6. Christen S, et al. The differential impact of three different NAD+ boosters on circulatory NAD and microbial metabolism in humans. Nat Metab. 2026;8(1):62-73. doi:10.1038/s42255-025-01421-8
7. Conze D, Brenner C, Kruger CL. Safety and metabolism of long-term administration of NIAGEN (nicotinamide riboside chloride) in a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial of healthy overweight adults. Sci Rep. 2019;9:9772. doi:10.1038/s41598-019-46120-z
8. Martens CR, et al. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy middle-aged and older adults. Nat Commun. 2018;9:1286. doi:10.1038/s41467-018-03421-7
9. Vreones M, et al. Oral nicotinamide riboside raises NAD+ and lowers biomarkers of neurodegenerative pathology in plasma extracellular vesicles enriched for neuronal origin. Aging Cell. 2023;22(1):e13754. doi:10.1111/acel.13754
10. Elhassan YS, et al. Nicotinamide riboside augments the aged human skeletal muscle NAD+ metabolome and induces transcriptomic and anti-inflammatory signatures. Cell Rep. 2019;28(7):1717-1728. doi:10.1016/j.celrep.2019.07.043
11. Lapatto HAK, et al. Nicotinamide riboside improves muscle mitochondrial biogenesis, satellite cell differentiation, and gut microbiota in a twin study. Sci Adv. 2023;9(2):eadd5163. doi:10.1126/sciadv.add5163
12. Remie CME, et al. Nicotinamide riboside supplementation alters body composition and skeletal muscle acetylcarnitine concentrations in healthy obese humans. Am J Clin Nutr. 2020;112:413-426. doi:10.1093/ajcn/nqaa072
13. Dolopikou CF, et al. Acute nicotinamide riboside supplementation improves redox homeostasis and exercise performance in old individuals: a double-blind cross-over study. Eur J Nutr. 2020;59(2):505-515. doi:10.1007/s00394-019-01919-4
14. Prokopidis K, et al. The effect of nicotinamide mononucleotide and riboside on skeletal muscle mass and function: a systematic review and meta-analysis. J Cachexia Sarcopenia Muscle. 2025;16:e13799. doi:10.1002/jcsm.13799
15. Stocks B, et al. Nicotinamide riboside supplementation does not alter whole-body or skeletal muscle metabolic responses to a single bout of endurance exercise. J Physiol. 2021;599:1513-1531. doi:10.1113/JP280825
16. Freeberg KA, et al. Nicotinamide riboside supplementation for treating elevated systolic blood pressure and arterial stiffness in midlife and older adults. Front Cardiovasc Med. 2022;9:881703. doi:10.3389/fcvm.2022.881703
17. Dollerup OL, et al. A randomized placebo-controlled clinical trial of nicotinamide riboside in obese men: safety, insulin-sensitivity, and lipid-mobilizing effects. Am J Clin Nutr. 2018;108:343-353. doi:10.1093/ajcn/nqy132

Ten artykuł ma charakter edukacyjny i przedstawia ogólne informacje o składniku oraz badaniach nad nim. Nie stanowi porady medycznej. Osoby, które mają problemy zdrowotne, są w ciąży lub karmią piersią albo przyjmują leki, powinny przed zastosowaniem suplementów diety porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą.

Ostatnia weryfikacja treści: październik 2026